İç varis, bacak toplardamarlarının derin kısımlarında oluşan ve dışarıdan görünmeyen damar genişlemeleridir. Kapakçık yetmezliği sonucu gelişir ve genellikle ağrı, şişlik, ağırlık hissi gibi şikâyetlerle kendini gösterir. Tanı, ultrason gibi görüntüleme yöntemleriyle konur.
İç varisin oluşum mekanizması, damar içi basıncın artmasıyla ilişkilidir. Kapakçıkların kanın geri akışını engelleyememesi, toplardamarlarda birikime yol açar. Bu süreç damar duvarını zayıflatır ve zamanla varisleşmeye neden olur.
İç varisin belirtileri yüzeysel varislerden farklıdır. Genellikle kozmetik sorunlar görülmez, fakat derin ağrı, gece krampları ve bacakta şişlik sık rastlanır. İlerlemiş vakalarda deri değişiklikleri ve iyileşmeyen yaralar gelişebilir.
İç varis tedavisinde skleroterapi, lazer ablasyon ve cerrahi yöntemler kullanılır. Tedavi yöntemi hastalığın evresine göre seçilir. Erken dönemde yaşam tarzı değişiklikleri ve varis çorapları faydalı olurken, ileri aşamalarda girişimsel tedaviler gerekir.
İç Varis Neden Olur ve Altta Yatan Asıl Sorun Nedir?
Aslında tüm “iç varis” şikayetlerinin arkasındaki temel mekanizma oldukça basittir: toplardamarların yerçekimine karşı verdiği mücadeleyi kaybetmesi. Vücudumuzdaki kan, atardamarlar aracılığıyla kalpten dokulara pompalanır. Kullanıldıktan sonra kirlenen kan ise toplardamarlar (venler) aracılığıyla tekrar kalbe geri döner. Özellikle bacaklardaki toplardamarların işi çok daha zordur, çünkü kanı sürekli olarak aşağıdan yukarıya doğru, yani yerçekiminin tersi yönde taşımak zorundadırlar.
Vücudumuz bu zorlu görevi iki akıllı sistemle başarır. Birincisi, yürüdüğümüzde çalışan “baldır kası pompası”dır. Baldır kaslarımız kasıldığında, aralarındaki derin toplardamarları sıkarak kanı yukarı doğru iter. İkincisi ve en önemlisi ise toplardamarların içindeki “venöz kapakçıklar”dır. Bunları, kanın sadece yukarı doğru akmasına izin veren, aşağıya kaçmasını engelleyen tek yönlü kapılar gibi düşünebilirsiniz. Kan yukarı pompalandığında bu kapılar açılır, kan geçince de hemen kapanarak geri akışı önler.
İşte “iç varis” bu kapakçıklar bozulduğunda başlar. Kapaklar tam kapanamadığında, yukarı gönderilen kanın bir kısmı yerçekimiyle geriye doğru kaçar. Tıpta buna reflü (kaçak) diyoruz. Geriye kaçan bu kan, damarların içinde birikerek göllenir ve damar içindeki basıncı artırır. Bu yüksek basınç (venöz hipertansiyon), tüm sorunların başlangıç noktasıdır. Sürekli basınca maruz kalan damar duvarı zamanla esner, genişler ve çevresindeki dokulara sıvı sızdırmaya başlar. İşte bu sızıntı ve basınç; ağrı, şişlik, ağırlık hissi ve diğer tüm şikayetlerinize neden olan şeydir.
Peki, bu kapakçıkların bozulmasına ne yol açar? Bazı risk faktörleri bu süreci hızlandırabilir. En sık karşılaşılan risk faktörleri şunlardır:
- Genetik yatkınlık (aile öyküsü)
- İlerleyen yaş
- Kadın cinsiyeti (hormonal etkiler nedeniyle)
- Doğum yapmış olmak
- Obezite (fazla kilo)
- Uzun süre ayakta durmayı veya oturmayı gerektiren meslekler
- Hareketsiz yaşam tarzı
- Geçirilmiş derin ven trombozu (DVT) öyküsü
Bacaklardaki İç Varis Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?
Bacaklardaki iç varisin, yani Kronik Venöz Yetmezliğin belirtileri genellikle yavaş yavaş başlar ve zamanla şiddetlenir. Çoğu kişi bu ilk sinyalleri basit bir yorgunluk sanarak önemsemez. Ancak bu belirtiler damar sisteminizin yardım çağrısıdır ve erken fark edilmesi, sorunun ilerlemesini önlemek adına çok önemlidir. Şikayetler tipik olarak gün içinde, özellikle de uzun süre ayakta kalındığında artar ve bacakları yukarı kaldırıp dinlenince azalır.
Bacaklardaki iç varisin en sık görülen belirtileri şunlardır:
- Bacaklarda künt ve sızlayıcı ağrı
- Gün sonunda artan ağırlık hissi
- Ayak bileklerinde şişlik (ödem)
- Özellikle geceleri giren baldır krampları
- Yanma ve zonklama hissi
- Huzursuz bacak sendromu benzeri bir rahatsızlık
- Ciltte, özellikle varislerin üzerinde kaşıntı
- Ayak bileği çevresinde kahverengi-kırmızı renk değişikliği
- Cildin sertleşmesi ve kalınlaşması
- En ileri evrede iyileşmeyen yaralar (venöz ülser)
Bu belirtiler sadece bir konfor sorunu değildir. Tedavi edilmediğinde, venöz yetmezlik ilerleyici bir hastalıktır ve son evresinde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren, tedavisi zor yaralara yol açabilir.
Kadınlara Özgü Pelvik İç Varis Nedir ve Neden Bu Kadar Sık Gözden Kaçar?
“İç varis” denildiğinde akla genellikle sadece bacaklar gelse de bu sorunun kadınlarda görülen ve sıkça gözden kaçırılan çok önemli bir türü daha vardır: Pelvik Konjesyon Sendromu (PKS). Bu durum kelimenin tam anlamıyla rahim ve yumurtalıkları çevreleyen toplardamarların varisleşmesidir. Tıpkı bacaklardaki gibi, bu bölgedeki damarların kapakçıkları da bozulabilir. Özellikle gebelik sırasında artan kan hacmi ve rahmin damarlara yaptığı baskı bu kapakçıklara kalıcı hasar verebilir. Sonuç olarak kan, pelvisin içinde göllenir, damarlar şişer ve bu durum kronik bir pelvik ağrıya neden olur.
PKS, kronik pelvik ağrının en yaygın nedenlerinden biri olmasına rağmen ne yazık ki teşhisi en zor konulan durumlardan biridir. Bunun sebebi, hastalar jinekolojik muayene için yatar pozisyona geçtiğinde, yerçekimi etkisi ortadan kalktığı için bu varisleşmiş damarların sönmesi ve normal görünmesidir. Bu nedenle yıllarca ağrı çeken, pek çok farklı doktora giden ancak bir türlü tanı alamayan sayısız kadın hasta mevcuttur.
Pelvik iç varisin belirtileri oldukça tipiktir ve bu konuda farkındalık, doğru teşhis için ilk adımdır. Ağrının özellikleri şunlardır:
- Pelviste künt, sızlayıcı ve aşağı doğru çeken bir ağrı
- Ağrının uzun süre ayakta durmakla veya oturmakla artması
- Yatınca veya dinlenince ağrının hafiflemesi
- Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında hissedilen derin ağrı
- Ağrının adet dönemi öncesinde veya sırasında şiddetlenmesi
Bu ağrılara ek olarak pelvik iç varis bazen dışarıdan görülebilen ipuçları da verir. Pelvisteki yüksek basınçlı kan kendine bir kaçış yolu aradığında, vücudun normalde varis görülmeyen bölgelerinde damarlar belirginleşebilir. Bu atipik varislerin görüldüğü yerler şunlardır:
- Vulva (dış genital bölge)
- Kalçalar
- Uylukların üst-iç veya arka kısımları
Eğer kronik pelvik ağrınız varsa ve bu bölgelerde varisleriniz de mevcutsa, altta yatan nedenin PKS olma ihtimali oldukça yüksektir.
İç Varis Tanısı Nasıl Konulur, Hangi Görüntüleme Testleri İstenir?
“İç varis” şikayetlerinde doğru ve eksiksiz bir tanı koymak, tedavinin başarısı için en kritik adımdır. Çünkü tedavi, tamamen bu tanının ortaya koyduğu yol haritasına göre planlanır. Bu süreç damar hastalıkları ve görüntüleme yöntemleri konusunda uzmanlaşmış bir Girişimsel Radyoloji uzmanı tarafından yönetildiğinde en doğru sonuçları verir.
Tanıdaki altın standart ve ilk basamak, Venöz Renkli Doppler Ultrasonografi’dir. Bu test, ses dalgalarıyla çalıştığı için tamamen zararsız ve ağrısızdır. Onu diğer görüntüleme yöntemlerinden üstün kılan en önemli özelliği ise dinamik olmasıdır. Yani sadece damarların bir fotoğrafını çekmekle kalmaz, aynı zamanda içindeki kan akışını da gerçek zamanlı olarak gösterir. Test sırasında, sizi ayakta durur pozisyonda muayene ederken, damarlardaki kapakçık kaçağını (reflüyü) görmek için bazı manevralar yapılır. Bu sayede sorunun hangi damarda başladığı, kaçağın ne kadar şiddetli olduğu ve hangi bölgeleri etkilediği net bir şekilde haritalanır.
Bazı durumlarda, özellikle Pelvik Konjesyon Sendromu (PKS) şüphesi veya damarlarda anatomik bir sıkışma ihtimali varsa, daha ileri görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir. Bu durumda MR Venografi veya BT Venografi istenebilir. Bu testler, damardan bir kontrast madde verilerek karın ve pelvis içindeki tüm toplardamar ağının üç boyutlu, detaylı bir haritasını çıkarır. Bu gelişmiş iç varis görüntüleri sayesinde altta yatan sorunlar net bir şekilde ortaya konur.
Görüntüleme testleri şu temel sorulara yanıt arar:
- Hangi damarlarda kapakçık kaçağı (reflü) var?
- Kaçak ne kadar şiddetli?
- Sorunlu damarların çapı ne kadar genişlemiş?
- Damarlarda pıhtı veya darlık mevcut mu?
- Kan akışını engelleyen anatomik bir sıkışma (Nutcracker, May-Thurner vb.)
- var mı?
Günümüzde İç Varis Tedavisi İçin Hangi Ameliyatsız Seçenekler Mevcuttur?
Neyse ki iç varis tedavisinde artık geçmişte olduğu gibi büyük cerrahi kesiler, genel anestezi ve uzun iyileşme süreçleri gerektiren ameliyatlara mahkum değiliz. Girişimsel Radyoloji alanındaki gelişmeler sayesinde, günümüzde tüm bu tedaviler, iğne deliği kadar küçük bir noktadan girilerek, lokal anestezi altında ve görüntüleme yöntemleri rehberliğinde yapılabilmektedir. Bu hasta konforunu en üst düzeye çıkaran ve aynı gün normal hayata dönmeyi sağlayan modern bir yaklaşımdır.
İç varis tedavisinde kullanılan başlıca modern ve ameliyatsız yöntemler şunlardır.
Endovenöz Termal Ablasyon (Lazer veya Radyofrekans): Bu yöntemler yetmezlikli ana toplardamarın ısı enerjisi kullanılarak içeriden kapatılması prensibine dayanır. Ultrason rehberliğinde, iğne deliğinden damarın içine ince bir lazer fiberi veya radyofrekans kateteri yerleştirilir. Damar boyunca lokal anestezi uygulandıktan sonra, enerji verilerek damar kalıcı olarak kapatılır. Kapanan bu damar zamanla vücut tarafından yok edilir ve kan akışı sağlıklı damarlara yönlendirilir.
VenaSeal™ (Tıbbi Yapıştırıcı): Bu varis tedavisindeki en konforlu ve yenilikçi yöntemlerden biridir. Isı yerine, damarı kapatmak için özel bir tıbbi yapıştırıcı kullanılır. İşlemde sadece kateterin giriş yerine minik bir lokal anestezi yapılır. Damar içine damlatılan yapıştırıcı, saniyeler içinde damar duvarlarını birbirine yapıştırarak kapatır. VenaSeal yönteminin hasta konforu açısından öne çıkan farkları şunlardır:
- Damar boyunca onlarca iğne gerektiren anesteziye ihtiyaç duyulmaz.
- İşlem sonrası genellikle varis çorabı giymek gerekmez.
- Ağrı ve morarma riski minimaldir.
- İşlemden hemen sonra normal aktivitelere dönülebilir.
Köpük Skleroterapi: Bu yöntem özellikle ana damar kapatıldıktan sonra geride kalan daha küçük veya kıvrımlı varislerin temizlenmesinde kullanılır. Özel bir ilacın köpük haline getirilerek ultrason eşliğinde doğrudan varisli damara enjekte edilmesidir. Köpük, damarın iç duvarını tahrip ederek kapanmasını ve zamanla yok olmasını sağlar.
Pelvik Ven Embolizasyonu: Bu Pelvik Konjesyon Sendromu’nun (PKS) tedavisindeki altın standart yöntemdir. Anjiyografi ünitesinde, kasık veya boyun damarından ince bir kateterle girilerek PKS’ye neden olan sorunlu yumurtalık damarlarına ulaşılır. Bu damarlar, “koil” adı verilen metal sarmallar ve/veya tıkayıcı ilaçlar kullanılarak kalıcı olarak tıkanır. Bu sayede pelvisteki kan göllenmesi ve ağrı ortadan kalkar. Bu yöntem rahmin alınması gibi büyük bir ameliyata kıyasla son derece güvenli ve etkili bir alternatiftir.
İç Varis Belirtileri Yaşıyorsam Ne Yapmalıyım?
Bu yazıda da gördüğünüz gibi, “iç varis” basit bir yorgunluk veya estetik bir kaygıdan çok daha fazlasıdır. Altında yatan venöz yetmezlik, tedavi edilmediğinde ilerleyen ve yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren gerçek bir tıbbi sorundur. En önemlisi, bu şikayetlerle yaşamak zorunda değilsiniz.
Günümüz tıbbı, bu gizli damar sorunlarını teşhis etmek ve tedavi etmek için son derece etkili, güvenli ve konforlu yöntemler sunmaktadır. Sağlığınızla ilgili önemli bir adım atmak için, aşağıdaki durumlardan herhangi birini yaşıyorsanız bir Girişimsel Radyoloji uzmanına başvurmayı düşünmelisiniz:
- Gün sonunda artan bacak ağrısı, şişlik veya ağırlık hissi
- Açıklanamayan kronik pelvik, bel veya kalça ağrısı
- Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı
- Bacaklarda, kalçalarda veya genital bölgede yeni oluşan varisler
- Ayak bileğinde renk değişikliği veya iyileşmeyen yaralar
Doğru teşhis ve size özel planlanmış modern bir tedavi ile şikayetlerinizden kurtulmak ve yaşam kalitenizi geri kazanmak mümkündür. Vücudunuzun size gönderdiği sinyalleri dinleyin ve sağlığınız için doğru adımı atın.
Prof. Dr. Uğur Özkan, 1975 yılında Adana’da doğmuş ve 1998 yılında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Aynı üniversitede Radyoloji Anabilim Dalı’nda uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra, 2004 yılında Başkent Üniversitesi Adana Hastanesi Girişimsel Radyoloji Bölümü’nde görev almıştır. 2010 yılında doçent, 2022 yılında profesör unvanını alan Dr. Özkan, Ocak 2025 itibarıyla Özel Medline Adana Hastanesi’nde hastalarına hizmet vermektedir.
Prof. Dr. Özkan, girişimsel radyoloji alanında geniş klinik deneyime sahip olup, damar hastalıklarının tanı ve tedavisi, varis ve venöz yetmezlik, arteriyel tıkanıklıklar, venöz trombozlar ve tümörlerin ameliyatsız tedavileri (TARE, TAKE, RFA, MWA, kriyoablasyon) konularında uzmanlaşmıştır. Modern görüntüleme teknikleriyle hastalarına minimal invaziv, güvenli ve etkili çözümler sunmaktadır.
